Patroon tekenen: van basispatroon tot aanpassing, met boek of cursus

Elk patroon begint bij een basispatroon, ook wel grondpatroon of blok genoemd. Dat is een eenvoudig, nauwsluitend patroon zonder modeldetails: een lijfje met figuurnaden, een rechte rok, een basismouw en een broek. Het basispatroon wordt getekend op je eigen maten volgens een vaste constructiemethode, en heeft alleen de minimale bewegingsruimte.

Bekende constructiemethoden zijn het systeem van M. Müller & Sohn, veel gebruikt in Nederland, België en Duitsland, en de Engelse methode uit Metric Pattern Cutting van Winifred Aldrich. Ze verschillen in de manier van tekenen en in de vaste verhoudingen die ze gebruiken, maar het resultaat is vergelijkbaar: een blok dat je lichaam volgt.

Het basispatroon is pas klaar als je er een proefmodel van hebt genaaid, het zogenaamde toile of proefmodel van katoen. Daarop corrigeer je de pasvorm: schouderhelling, figuurnaden, ruglengte. Die correcties neem je over in je basispatroon. Dat kan twee of drie proefmodellen kosten, maar daarna heb je een vertrekpunt voor elk model.

Modelontwikkeling is het omzetten van het basispatroon in een ontwerp. Je verplaatst figuurnaden, voegt wijdte toe, tekent prinsessennaden, kragen, beleggen en zakken. De meeste technieken zijn variaties op een paar principes: figuurnaden draaien rond een punt, wijdte toevoegen door in te knippen en uit te spreiden, en lijnen verplaatsen zonder de omvang te veranderen.

Voor een blouse voeg je wijdte toe aan het basislijfje, verlaag je de figuurnaad of zet je hem om in een plooi. Voor een jasje teken je een apart blok met meer ruimte voor kleding eronder. Voor een jurk combineer je lijfje en rok. Hoe ingewikkelder het model, hoe meer stappen; een colbert met reverskraag en tweedelige mouw is voor de meeste mensen pas na een jaar oefenen haalbaar.

• Figuurnaden verplaatsen: knippen en draaien rond het borstpunt.
• Wijdte toevoegen: inknippen en uitspreiden voor klokken, plooien of rimpels.
• Naden verplaatsen: een prinsessennaad ontstaat uit een verplaatste borstnaad.
• Beleg en voering aftekenen van het hoofdpatroon.
• Naadtoeslag toevoegen: meestal 1 cm voor naden, 3 à 4 cm voor zomen.

Een patroon tekenen cursus is de snelste manier om de basis te leren, omdat een docent kan zien waar je proefmodel trekt en waarom. In Nederland en Vlaanderen vind je cursussen bij volksuniversiteiten, naaiateliers en coupeuse-opleidingen, en in avondonderwijs; daarnaast zijn er online cursussen. Een gedegen opleiding tot coupeuse duurt meerdere jaren, een korte cursus geeft je een basislijfje en een rok.

Kijk bij het kiezen naar welke methode er wordt geleerd, of je je eigen maten gebruikt, en of er passessies zijn. Een cursus waarin je alleen op een standaardmaat tekent, leert je de constructie maar niet de pasvorm. Een goede cursus combineert tekenen, proefmodellen naaien en corrigeren.

Wie liever zelf leert, kan met een patroon tekenen boek veel bereiken. Een goed vakboek legt de constructie stap voor stap uit, met maattabellen en tekeningen van elke stap. Kies een boek dat bij je doel past: een algemeen boek voor dameskleding, een apart boek voor herenkleding, of een boek over modelontwikkeling als je je basis al hebt.

Een boek mist natuurlijk de feedback van een docent. Daarom is het extra belangrijk dat je proefmodellen naait en goed kijkt naar trekplooien en overtollige stof. Fotografeer je proefmodel van voren, opzij en van achteren; op een foto zie je meer dan in de spiegel.

Gebruik ook naaitijdschriften met kant-en-klare patronen als studiemateriaal: leg een model naast je basispatroon en zoek uit hoe het is afgeleid. Zo leer je modelontwikkeling in omgekeerde richting.

Ook zonder zelf te tekenen kun je een gekocht patroon aanpassen. De meest voorkomende aanpassingen hebben een vaste methode. Belangrijk is dat je één aanpassing tegelijk doet en daarna de aansluitende naden weer gelijk maakt; wie het voorpand verlengt, moet ook het beleg en de zijnaad aanpassen.

Holle rug: bij een holle rug vormen zich horizontale plooien in de onderrug, boven het zitvlak. Je lost dat op door in het rugpand van het patroon een horizontale wig weg te nemen ter hoogte van de taille, aflopend naar nul bij de zijnaad. Meestal is 1 à 2 cm in middenachter genoeg. Bij een rok of broek neem je de wig onder de tailleband weg.

Buik: een buik vraagt om meer lengte en wijdte in het voorpand. Knip het voorpand in van de taille naar de zoom en van de taille naar de zijnaad, en spreid uit tot je de benodigde ruimte hebt. Bij een broek verleng je de voorste kruisnaad. Volle buste: de bekende full bust adjustment, waarbij je het voorpand vanaf het borstpunt inknipt en uitspreidt, zodat de borstnaad dieper wordt en het voorpand langer.

1. 1.Naai eerst een proefmodel en kijk waar het trekt (te weinig stof) en waar het plooit (te veel stof).
2. 2.Bepaal per probleem welke aanpassing hoort: lengte, wijdte of vorm.
3. 3.Pas het papieren patroon aan met knippen en uitspreiden of wegnemen.
4. 4.Maak aansluitende naden weer gelijk en controleer de lengte van alle naden die op elkaar komen.
5. 5.Naai een tweede proefmodel voordat je in de echte stof knipt.

Patroon tekenen is een waardevolle vaardigheid, maar je hoeft niet alles zelf te tekenen. Voor eenvoudige vormen en eigen ontwerpen is het ideaal. Voor ingewikkelde modellen zoals een getailleerde jas, een trenchcoat of een herencolbert kost het veel tijd voordat de constructie goed is.

Een tussenweg is een patroon op maat: je kiest een bestaand model, vult je lichaamsmaten in en krijgt een patroon dat al naar jouw verhoudingen is berekend. Bij Minerva kun je zo'n patroon bestellen als pdf voor thuis of de copyshop, als projectorbestand of als DXF-bestand voor wie in CAD werkt. Voor grote maten is er bovendien een Pro fit-optie die figuurkenmerken als houding, buste en buik meeneemt. Veel patroontekenaars combineren beide: ze tekenen hun eigen ontwerpen, en gebruiken voor ingewikkelde modellen een patroon op maat als vertrekpunt.