Patroon op maat: zo krijg je een naaipatroon dat echt bij je lichaam past

Een confectiepatroon, het soort dat je in naaitijdschriften of als gewone pdf koopt, is getekend op één basismaat, meestal rond maat 38. Vanuit die basis wordt het patroon in vaste stappen groter en kleiner gegradeerd. Elke maat gaat ervan uit dat borst, taille en heup in een vaste verhouding tot elkaar staan en dat iedereen met dezelfde borstomvang ook dezelfde ruglengte en schouderbreedte heeft.

Een naaipatroon op maat, ook wel maatpatroon genoemd, gebruikt die vaste verhoudingen niet. Het model wordt berekend op de maten die jij opgeeft. Heb je een smalle schouder en een volle heup, of ben je lang met een korte ruglengte, dan zit dat al in de lijnen van het patroon. De figuurnaden, de lengte van het lijfje en de wijdte over de heup worden op jouw lichaam afgestemd.

Het resultaat is geen magie, maar wel een veel beter vertrekpunt. Waar je bij een standaardpatroon vaak drie of vier aanpassingen doet voordat je een proefmodel naait, begin je bij een patroon op maat met lijnen die al in de buurt van je lichaam liggen.

Maattabellen zijn gebaseerd op gemiddelden uit metingen van grote groepen mensen. Bijna niemand is op alle punten precies gemiddeld. Volgens de meeste Nederlandse en Europese tabellen hoort bij maat 38 een borstomvang van ongeveer 88 cm, een taille rond 70 tot 72 cm en een heup rond 96 cm. Wijkt één van die maten vier centimeter af, dan zit je eigenlijk al in een andere maat.

Daar komt bij dat gradering in vaste stappen werkt, meestal 4 cm omvang per maat tot maat 44 en daarna 6 cm. Lengtematen zoals ruglengte, armlengte en kruishoogte groeien maar een paar millimeter mee per maat. Ben je 1,78 m lang of juist 1,58 m, dan klopt de lengte van het patroon vaak niet, los van welke maat je kiest.

• Verschillende maten voor borst, taille en heup: tussen maatlijnen overlopen werkt voor een rok, maar bij een getailleerd lijfje schuift alles mee.
• Afwijkende lengte: een lijfje dat te lang is, geeft plooien in de rug; te kort trekt de taillenaad omhoog.
• Volle of kleine buste: de figuurnaad zit op de verkeerde hoogte of is te klein.
• Schouderbreedte: te brede schouders laten de mouwnaad over de schouder hangen, ook als de borstomvang klopt.

Er zijn grofweg drie routes. De eerste is een patroontekenaar of coupeuse die een patroon op maat laten tekenen voor je doet. Ze meet je zelf op, tekent een basispatroon en past het na een passing aan. Dat geeft het meest persoonlijke resultaat, maar kost tijd en is per model een flinke investering.

De tweede route is zelf leren patroontekenen, bijvoorbeeld via een cursus of een vakboek. Je tekent dan eerst een basispatroon voor lijfje, rok en mouw en ontwerpt van daaruit modellen. Dat is waardevolle kennis, maar het duurt maanden voordat je een jasje of een jurk met prinsessennaden goed kunt construeren.

De derde route is een digitaal patroon op maat. Je kiest een bestaand model, vult je lichaamsmaten in en een CAD-systeem gradeert het model naar jouw maten. Zo werkt Minerva Patterns: na de bestelling wordt het patroon gegenereerd in het formaat dat je kiest en per e-mail verstuurd. Je hebt dan de pasvorm van een maatpatroon zonder dat je zelf de constructie hoeft te tekenen.

Voor een digitaal patroon op maat vraagt het systeem een beperkt aantal lichaamsmaten. Welke precies, hangt af van het model: voor een broek zijn heup en lengtematen belangrijker, voor een jasje de borst en de schouders. Neem de maten altijd op het blote lichaam of over dunne, nauwsluitende kleding, met de bh die je onder het kledingstuk wilt dragen.

Omdat het patroon precies volgens jouw invoer wordt gemaakt, is nauwkeurig meten het belangrijkste deel van het hele proces. Een fout van drie centimeter in de taille zit daarna in elk patroondeel.

1. 1.Bind een smal elastiekje om je natuurlijke taille, het smalste punt boven de navel. Dat is je referentielijn voor taille en ruglengte.
2. 2.Meet de borstomvang over het volste punt van de buste, met het meetlint horizontaal rond de rug.
3. 3.Meet de heupomvang over het breedste deel van billen en heup, meestal 18 tot 22 cm onder de taille.
4. 4.Meet de ruglengte van de halswervel tot het elastiekje, langs de ruggengraat.
5. 5.Noteer alles meteen en meet bij twijfel twee keer. Laat iemand anders meten als dat kan: zelf meten aan je rug is lastig.

Een maatpatroon is niet hetzelfde als een patroon dat strak op je lichaam ligt. Elk model heeft ontwerpwijdte en bewegingsruimte, in het vak ook wel ‘ease’ genoemd. Een nauwsluitende kokerjurk heeft over de borst misschien 4 tot 6 cm extra, een ruim vallende blouse 12 cm of meer, een winterjas genoeg ruimte voor een trui eronder. Die ruimte hoort bij het ontwerp en wordt bij je eigen maten opgeteld.

Vul daarom je echte lichaamsmaten in, niet de maten van een kledingstuk dat je graag draagt. Wie zelf alvast een paar centimeter bijtelt, krijgt de bewegingsruimte dubbel en een kledingstuk dat te ruim valt.

Wat een patroon op maat niet oplost, zijn houdingskenmerken die je niet met een meetlint vangt: een holle rug, afhangende schouders, een naar voren staand bekken. Daarvoor blijft een proefmodel het beste hulpmiddel. Voor modellen in de categorie grote maten biedt Minerva een optionele Pro fit-bestelling die elf figuurkenmerken meeneemt, zoals houding, buste en buik.

Een digitaal patroon op maat kun je in verschillende bestandsformaten ontvangen. Kies dat formaat bij het bestellen bewust: een ander formaat achteraf is een nieuwe bestelling, omdat het patroon voor jouw maten opnieuw wordt gegenereerd.

Denk ook na over naadtoeslag. Je kunt patronen met of zonder naadtoeslag bestellen. Met naadtoeslag knip je direct op de buitenlijn; zonder naadtoeslag teken je de toeslag zelf op de stof, wat handig is als je bij het passen nog wilt schuiven.

• PDF A4 of US Letter: thuis printen op je eigen printer en de bladen aan elkaar plakken.
• PDF A0: laten printen bij een copyshop of printshop als groot A0-plot.
• One Page PDF: één lang blad van 80 cm breed dat op een A0-rol van 841 mm past, zonder plakken.
• Projector-PDF: één blad op ware grootte met dikke lijnen en kalibratiekaders, om direct op de stof te projecteren.
• DXF AAMA en PLT: voor patroonsoftware, 3D-programma's zoals CLO3D en snijplotters.

Een proefmodel van goedkope katoen of oud beddengoed, in Vlaanderen en Nederland vaak toile of nesselmodel genoemd, laat in een uur zien of de lijnen kloppen. Bij een patroon op maat zijn de correcties meestal klein: een figuurnaad een centimeter hoger, een halsuitsnijding iets dieper, een zoom iets korter.

Bij jasjes en mantels is een proefmodel echt aan te raden, omdat je daar met dure wol, tussenvoering en voering werkt. Bij een eenvoudige blouse of een rok met elastiek in tricot kun je het overslaan als je je maten zorgvuldig hebt opgenomen. Noteer de correcties op het patroon zelf, zodat je ze bij het volgende kledingstuk van hetzelfde model meteen meeneemt.